Ερωτήσεις επανάληψης Ι

111. Ποιοι είναι οι τρόποι μετάδοσης βακτηρίων στον άνθρωπο; Με ποιους τρόπους μπορεί ένα βακτήριο να διαταράξει την ομοιόσταση;

112. Ποια είναι τα γενικά χαρακτηριστικά του ιού HIV;

113. Μετά από τρομοκρατικό κτύπημα άγνωστος ιός διασπείρεται στον αέρα και προσβάλλει μεγάλο αριθμό των κατοίκων μιας μεγαλούπολης. Πώς θα αποδειχθεί ότι πρόκειται για λοιμώδες νόσημα;

114. Να εξηγήσετε γιατί στα επιφανειακά νερά μιας λίμνης έχουμε υψηλή συγκέντρωση οξυγόνου, ενώ στα κατώτερα στρώματα της λίμνης αυτής η συγκέντρωση του οξυγόνου είναι πολύ μικρή. Ισχύει το ίδιο και τη συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα;

115. Ποιοι είναι οι παράγοντες που δρούν ανασταλτικά στην αναγέννηση των μεσογειακών οικοσυστημάτων μετά από μια πυρκαγιά;

116. Τι ονομάζουμε ερημοποίηση και ποιες είναι οι αιτίες που την προκαλούν;

117. Σε περιοχή Α που δεν είχε ποτέ λιπανθεί τεχνητά παρατηρούμε ψυχανθή σε υψηλά ποσοστά και γρασίδι που δεν αυξήθηκε σημαντικά. Αντίθετα, σε περιοχή Β στην οποία χρησιμοποιούνται βιομηχανικά λιπάσματα συστηματικά, παρατηρούμε τον πληθυσμό των ψυχανθών εμφανώς μειωμένο και μεγάλη αύξηση του γρασιδιού. Να δικαιολογήσετε τις παρατηρήσεις αυτές.

118. Γιατί η περίσσεια αζωτούχων ενώσεων μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη οξυγόνου τα νερά ενός ποταμού;

119. Η δράση της φυσικής επιλογής αφορά τα άτομα, τον πληθυσμό ή το είδος;

120. Οι πάπιες έχουν τη δυνατότητα να κολυμπούν στις λίμνες όπου συλέγουν την τροφή τους. Στην κολύμβηση τις βοηθούν οι μεμβράνες που διαθέτουν ανάμεσα στα δάκτυλα των ποδιών τους, τα οποία χρησιμοποιούν σαν κουπιά. Να προτείνετε δύο μηχανισμούς σύμφωνα με τους οποίους αναπτύχθηκαν οι μεμβράνες των ποδιών τους, από τους οποίους ο ένας να βασίζεται στη θεωρία του Λαμάρκ και ο άλλος στη θεωρία του Δαρβίνου.

Φυσική επιλογή

101. Ποιος είναι ο μηχανισμός εξέλιξης των ειδών κατά το Δαρβίνο;
102. Ποια είναι η διαδικασία που αξιολογεί τα χαρακτηριστικά των ατόμων σε ένα πληθυσμό ανάλογα με τη χρησιμότητά τους;
103. Κατά το Δαρβίνο τα άτομα εξαφανίζονται. Γιατί κατά τη γνώμη σας συμβαίνει αυτό;
104. Πώς εξηγεί ο Δαρβίνος την αλλαγή του χρώματος των φτερών στην πεταλούδα Biston betularia εξαιτίας της βιομηχανικής ρύπανσης; Για να προκύψει νέο είδος τι άλλο απαιτείται;
105. Πώς θα εξηγούσε ο Λαμάρκ την αλλαγή του χρώματος των φτερών στην πεταλούδα Biston betularia ως αποτέλεσμα της ρύπανσης του περιβάλλοντος;
106. Να γίνει σύγκριση της θεωρίας του Λαμάρκ και του Δαρβίνου (καταστρώστε πίνακα) αναφορικά με την εξήγηση του φαινομένου του βιομηχανικού μελανισμού στην πεταλούδα Biston betularia.
107. Θα μπορούσε η πεταλούδα Biston betularia να "επιστρέψει" στην αρχική της παραλλαγή;
108. Δώστε παραδείγματα που να αποδεικνύουν την κυρίαρχη παρουσία και δράση της φυσικής επιλογής.
109. Εξηγήστε γιατί η μονάδα δράσης της φυσικής επιλογής είναι ο πληθυσμός και όχι το άτομο ή το είδος;
110. Εξηγήστε γιατί οι μεταλλάξεις και η φυσική επιλογή επηρεάζουν τη συχνότητα ενός γονιδίου, άρα και ενός χαρακτηριστικού;

Εισαγωγή στην εξέλιξη των οργανισμών

91. Σε τι διαφέρουν οι έννοιες πληθυσμός και είδος;
92. Ποιος είναι ο ορισμός του είδους με βάση το μειξιολογικό και το τυπολογικό κριτήριο;
93. Τι ονομάζουμε γένος, οικογένεια, τάξη και κλάση;
94. Γνωρίζοντας ότι η γάτα και ο λύγκας ανήκουν στο ίδιο γένος (felis), ο γορίλας και ο γίββωνας στην ίδια οικογένεια (ανθρωποπίθηκοι), ο άνθρωπος και ο γίββωνας στην ίδια τάξη (πρωτεύοντα), ο άνθρωπος και ο λύγκας στην ίδια κλάση (θηλαστικά), να σχεδιάσετε το φυλογενετικό δέντρο των παραπάνω οργανισμών.
95. Σε ποιες αρχές στηρίζεται η θεωρία του Λαμάρκ; Πώς εξηγεί ο Λαμάρκ την εμφάνιση ψηλού λαιμού στις καμηλοπαρδάλεις;
96. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη φυσική επιλογή και στην τεχνητή επιλογή;
97. Πώς εξηγεί ο Δαρβίνος την εμφάνιση ψηλού λαιμού στις καμηλοπαρδάλεις;
98. Τι είναι ο βιομηχανικός μελανισμός και πώς εξηγείται;
99. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο βιομηχανικό μελανισμό και στη μίμηση του περιβάλλοντος;
100. Τι είναι και πού δρα η φυσική επιλογή;

Ερημοποίηση και ρύπανση οικοσυστημάτων

71. Τι ονομάζουμε ερημοποίηση και ποια είναι τα αίτια της;
72. Γιατί οι κτηνοτρόφοι προτιμούν για βόσκηση των ζώων τους τα καμμένα οικοσυστήματα;
73. Πότε οι φωτιές είναι καταστροφικές για ένα οικοσύστημα;
74. Τα μεσογειακά οικοσυστήματα έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αναγέννησης μετά από φωτιά. Δώστε δύο παραδείγματα τέτοιων μηχανισμών. Πότε οι μηχανισμοί αυτοί δεν μπορούν να συμβάλουν στην επανάκαμψη των οικοσυστημάτων;
75. Ποια είναι τα κριτήρια για την απειλή που συνιστά ένας ρύπος για το περιβάλλον;
76. Ποιες είναι οι αιτίες της ατμοσφαιρικής ρύπανσης;
77. Φαινόμενο του θερμοκηπίου: Ποια είναι τα αίτια και οι συνέπειες του φαινομένου αυτού; Ποιες λύσεις προτείνετε;
78. Με ποια φαινόμενα συνδέονται τα οξείδια του αζώτου και πώς προκύπτουν αυτά;
79. Σε ποια φαινόμενα παρατηρούνται μεταβολές της συγκέντρωσης του όζοντος και ποιες είναι οι συνέπειες σε κάθε περίπτωση;
80. Ποια βροχή ονομάζουμε όξινη; Ποια είναι τα αίτια και ποιες οι συνέπειες της;
81. Στην επιφάνεια μιας λίμνης βρέθηκαν νεκρά ψάρια. Ποιες μπορεί να είναι οι αιτίες του θανάτου αυτών των ψαριών;
82. Από ποιους παράγοντες μπορεί να επηρεαστεί η συγκέντρωση του οξυγόνου στα νερά μιας λίμνης;
83. Ποιο φαινόμενο ονομάζουμε ευτροφισμό; Ποιες είναι οι αιτίες και ποιες οι συνέπειες του;
84. Ποιοι είναι οι δείκτες ευτροφισμού;
85. Ποιο φαινόμενο ονομάζουμε βιοσυσσώρευση και ποιες ουσίες το προκαλούν;
86. Πού οφείλεται η εμφάνιση εντομοκτόνου DDT στους πιγκουίνους της Ανταρκτικής και στο μητρικό γάλα των Εσκιμώων στα μέσα της δεκαετίας του 1960;
87. Πώς εξηγείτε την σημαντική μείωση του πληθυσμού των αρπακτικών πτηνών σε ένα οικοσύστημα;
88. Με ποιο τρόπο εξηγείτε το δεκαπλασιασμό της συγκέντρωσης ορισμένων τοξικών ουσιών από το ένα τροφικό επίπεδο στο άλλο κατά μήκος μιας τροφικής αλυσίδας; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να συμβεί αυτό;
89. Πώς είναι δυνατό το DDT να προκαλέσει την εξαφάνιση των αρπακτικών πτηνών;
90. Ποιοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν τη διάβρωση του εδάφους, ιδιαίτερα όταν αυτό εμφανίζει μεγάλη κλίση;

Βιογεωχημικοί κύκλοι (συνέχεια)

61. Γιατί είναι απαραίτητοι οι κύκλοι των χημικών στοιχείων σε ένα οικοσύστημα; Ποιός είναι ο ρόλος των οργανισμών στην ολοκλήρωση τους;
62. Από πού δεσμεύουν τον άνθρακα και το άζωτο οι παραγωγοί του χερσαίου οικοσυστήματος;
63. Ποιες κατηγορίες βακτηρίων συμμετέχουν στον κύκλο του αζώτου στο χερσαίο οικοσύστημα;
64. Ποιοι είναι οι οικολογικοί τρόποι εμπλουτισμού του εδάφους μιας καλλιέργειας με άζωτο;
65. Εξηγείστε γιατί αυξάνεται η συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων, που είναι διαλυμένα στο νερό, όσο αυξάνεται το βάθος σε μια λίμνη;
66. Εξηγείστε γιατί μειώνεται η συγκέντρωση του οξυγόνου, που είναι διαλυμένο στο νερό, όσο αυξάνεται το βάθος σε έναν ωκεανό;
67. Ποια είναι η σημασία του νερού σε ένα οικοσύστημα;
68. Σε τι διαφέρει η επιδερμική εξάτμιση από τη διαπνοή;
69. Τι ονομάζουμε διαπνοή και ποιος είναι ο ρόλος της σε ένα χερσαίο οικοσύστημα;
70. Εξηγείστε γιατί τα υδρόβια φυτά δεν έχουν στόματα.

Παραγωγικότητα του οικοσυστήματος και βιογεωχημικοί κύκλοι

51. Περιγράψτε τη διαδικασία μέτρησης της καθαρής πρωτογενούς παραγωγικότητας σε ένα φρυγανικό οικοσύστημα με τη μέθοδο του θερισμού.
52. Γιατί για τη μέτρηση της καθαρής πρωτπγενούς παραγωγικότητας, θερμαίνουμε τα φυτά σε θερμοκρασία 80-90 ο;
53. Ποια οικοσυστήματα έχουν μεγάλη και ποια μικρή πρωτογενή παραγωγικότητα;
54. Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν το μέγεθος της πρωτογενούς παραγωγικότητας σε ένα χερσαίο και ποιοι σε ένα υδάτινο οικοσύστημα;
55. Με ποιες διαδικασίες συνδέεται ο κύκλος του άνθρακα σε ένα χερσαίο οικοσύστημα;
56. Με ποιες διαδικασίες συνδέεται ο κύκλος του αζώτου σε ένα χερσαίο οικοσύστημα;
57. Με ποιες διαδικασίες συνδέεται ο κύκλος του νερού πάνω από ένα χερσαίο οικοσύστημα;
58. Σε ποια φαινόμενα ρύπανσης οδηγεί η παρέμβαση του σύγχρονου ανθρώπου στον κύκλο του άνθρακα;
59. Σε ποια φαινόμενα ρύπανσης οδηγεί η παρέμβαση του σύγχρονου ανθρώπου στον κύκλο του αζώτου;
60. Σε ποια φαινόμενα ρύπανσης οδηγεί η παρέμβαση του σύγχρονου ανθρώπου στον κύκλο του νερού;

Οικοσυστήματα - ροή ενέργειας

41. Σε ένα φυσικό οικοσύστημα (π.χ. λιβάδι) είναι όλοι οι οργανισμοί (παραγωγοί - καταναλωτές - αποικοδομητές) απαραίτητοι; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
42. Ποια είναι η σχέση ισορροπίας - ποικιλότητας σε ένα οικοσύστημα;
43. Ποιες είναι οι διαφορές τροφικής αλυσίδας και τροφικού πλέγματος;
44. Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για την ύπαρξη ενός φυσικού οικοσυστήματος;
45. Περιγράψτε τη ροή ενέργειας σε ένα λιβάδι. Δικαιολογήστε την ύπαρξη κύκλου ύλης και όχι ενέργειας σε αυτό.
46. Ανεστραμμένες πυραμίδες στα οικοσυστήματα: Ποιες γνωρίζετε και κάτω από ποιες συνθήκες τις παρατηρούμε;
47. Ποιες τροφικές πυραμίδες δεν μπορούν να είναι ανεστραμμένες και γιατί;
48. Πώς απεικονίζονται οι ποιοτικές και οι ποσοτικές τροφικές σχέσεις των οργανισμών σε ένα φυσικό οικοσύστημα;
49. Πώς μπορούμε να υπολογίσουμε θεωρητικά το μέγιστο και τον ελάχιστο αριθμό τροφικών αλυσίδων σε ένα τροφικό πλέγμα;
50. Εξηγείστε γιατί τα τροφικά επίπεδα των καταναλωτών σε μια τροφική αλυσίδα δεν μπορούν να είναι απεριόριστα.

Μηχανισμοί άμυνας και AIDS

31. Κύτταρα με ψευδοπόδια: Τι γνωρίζετε γι' αυτά;
32. Τι είναι τα εμβόλια και ποια η σημασία τους; Γιατί δεν έχουμε παρασκευάσει εμβόλιο για το AIDS;
33. Είναι γνωστό ότι τα εμβόλια περιέχουν παράγοντες που έχουν χάσει την παθογένεια τους. Εντούτοις, ορισμένα από αυτά, μπορούν να προκαλέσουν ελαφρά συμπτώματα στο χρήστη. Πώς εξηγείτε το γεγονός αυτό;
34. Πώς ονομάζεται η γενικευμένη αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος και πώς προκαλείται; Υπάρχει όφελος από αυτή; Είναι δυνατό να έχουμε τοπική αύξηση της θερμοκρασίας;
35. Με ποιους τρόπους μεταδίδεται ο ιός HIV στον άνθρωπο; Εξηγήστε την απάντησή σας.
36. Με ποιες μεθόδους γίνεται η διάγνωση του AIDS σε ένα άτομο; Ποια μέθοδος πιστεύετε ότι είναι η περισσότερο έγκαιρη και γιατί;
37. Περιγράψτε αναλυτικά τα στάδια εξέλιξης της νόσου AIDS σε ένα μολυσμένο άτομο.
38. Ένα άτομο έχει μολυνθεί από τον ιό HIV. Δώστε σε κοινό διάγραμμα τη μεταβολή της συγκέντρωσης των σωματιδίων του ιού, των ιντερφερονών και των βοηθητικών Τ - λεμφοκυττάρων στο σώμα του ατόμου αυτού, σε συνάρτηση με το χρόνο σε ημέρες από τη στιγμή της μόλυνσης. Εξηγήστε τα αποτελέσματά σας.
39. Γιατί ο ιός HIV προσβάλει κυρίως τα βοηθητικά Τ - λεμφοκύτταρα των ανθρώπων που μολύνει; Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μολύνονται από τον ιό;
40. Όταν ο ιός HIV ενεργοποιηθεί στο σώμα του ασθενή καταστρέφει όλο και περισσότερα βοηθητικά Τ - λεμφοκύτταρα. Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στο ανοσοβιολογικό σύστημα από το γεγονός αυτό;

Μηχανισμοί άμυνας (συνέχεια)

21. Σε ένα ποντικό χορηγούμε με ένεση δύο αντιγόνα ταυτόχρονα, ένα αντιγόνο Α για πρώτη φορά και ένα αντιγόνο Β για δεύτερη φορά. Να δώσετε σε διάγραμμα τη μεταβολή της συγκέντρωσης των αντισωμάτων που παράγει το ανοσοβιολογικό σύστημα του ποντικού σε συνάρτηση με το χρόνο, για το κάθε αντιγόνο. Να εξηγήσετε τα συμπεράσματά σας.
22. Ποιες είναι οι αρνητικές συνέπειες από τη δράση του ανοσοβιολογικού μηχανισμού σε ένα άτομο;
23. Ισταμίνη: Τι προκαλεί η χημική αυτή ουσία και με ποια φαινόμενα συνδέεται;
24. Τι είναι τα αντιγόνα ιστοσυμβατότητας και με ποια φαινόμενα συνδέονται;
25. Ένας ενήλικας έχει προσβληθεί από το βακτήριο του τετάνου για πρώτη φορά. Με ανάλυση του αίματός του, τι είδους Β-λεμφοκύτταρα θα εντοπίσουμε σ' αυτόν;
26. Σε τι διαφέρουν τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα από τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα-μνήμης;
27. Κυτταροτοξικά Τ-λεμφοκύτταρα: Τι είναι και με ποια φαινόμενα συνδέονται;
28. Ποιες είναι οι σημαντικότερες πέντε διαφορές ανάμεσα στα εμβόλια και τους ορούς;
29. Ποιες είναι οι διαφορές στην παραγωγή των αντισωμάτων ανάμεσα στην πρωτογενή και στη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση;
30. Ποιες αντιμικροβιακές ουσίες , φυσικές ή τεχνητές, γνωρίζετε και ποιος είναι ο ρόλος της καθεμιάς από αυτές;

Μηχανισμοί άμυνας του ανθρώπινου οργανισμού

11. Ποια είναι η σημασία του αίματος στην άμυνα του οργανισμού μας;
12. Ποιες κατηγορίες λευκών αιμισφαιρίων γνωρίζετε και ποιος ο ρόλος της καθεμιάς;
13. Ποιοι παράγοντες και ποιες χημικές ουσίες ενεργοποιούν ή ενισχύουν τη φαγοκυττάρωση;
14. Βλεφαρίδες: ποια κύτταρα τις διαθέτουν και ποιος ο ρόλος τους σε κάθε περίπτωση;
15. Χημειοτακτική κίνηση φαγοκυττάρων: τι γνωρίζετε γι' αυτή; Ποια άλλα κύτταρα διαθέτουν την ίδια κίνηση;
16. Σε ποια φαινόμενα παρατηρείται διαστολή των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος και ποια η σημασία αυτής της διαστολής στην κάθε περίπτωση;
17. Ποιες πρωτείνες με αντιμικροβιακή δράση γνωρίζετε;
18. Τι είναι το αντιγόνο και τι το αντίσωμα; Ποια είναι η μεταξύ τους σχέση;
19. Σύνδεση αντιγόνου - αντισώματος: Σε ποια σημεία παρατηρείται και ποια τα αποτελέσματά της σε κάθε περίπτωση;
20. Ποια ανοσοβιολογική απόκριση ονομάζουμε δευτερογενή και ποια είναι τα στάδια της;

Ομοιόσταση - μικροοργανισμοί

1. Περιγράψτε το μηχανισμό θερμορύθμισης του ανθρωπίνου σώματος όταν κάνει ζέστη και όταν κάνει κρύο.
2. Σε ποιές περιπτώσεις τα μικρόβια μπορούν να είναι χρήσιμα ή ωφέλιμα για τον άνθρωπο;
3. Ποιοί μικροοργανισμοί χρησιμοποιούν μαστίγια ή βλεφαρίδες για την κίνηση;
4. Ποια είναι η διαφορά του παρασιτισμού από τη συμβίωση; Δικαιολογείστε την απάντησή σας με παραδείγματα.
5. Τι είναι τα ενδοσπόρια και ποιός ο ρόλος τους;
6. Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στα βακτήρια, τα πρωτόζωα και τους ιούς (δομικές και λειτουργικές) ;
7. Σε τι διαφέρει η διαδικασία αναπαραγωγής των ερπητοϊών από αυτή των ρετροϊών;
8. Ποιες περιπτώσεις γνωρίζετε να έχουμε μόλυνση του οργανισμού χωρίς να ακολουθεί λοίμωξη;
9. Ποιο το όφελος στο χρήστη από την επιλεκτική δράση ορισμένων αντιβιοτικών;
10. Γιατί δεν πρέπει να γίνεται άσκοπη και αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών από τον άνθρωπο;